Cần trục bánh xích

Cấu tạo cần trục bánh xích (Crawler Crane)

Cần trục bánh xích là loại cần trục tự hành di chuyển bằng hệ thống bánh xích, có khả năng làm việc trên nền đất yếu và nâng các tải trọng lớn. Loại cần trục này được sử dụng nhiều trong xây dựng công trình, lắp dựng kết cấu thép, nhiệt điện, điện gió và công nghiệp nặng.

1. Hệ thống di chuyển bánh xích

Bao gồm:

Khung gầm dưới (Carbody).
Hai dải xích.
Bánh chủ động.
Bánh dẫn hướng.
Con lăn đỡ xích.
Động cơ di chuyển.

Chức năng:

Di chuyển cần trục trên công trường.
Phân bố tải trọng lên diện tích lớn, giảm áp lực lên nền đất.
Tăng độ ổn định khi làm việc.

2. Khung thân dưới (Lower Frame)

Là kết cấu thép chịu lực chính.

Bao gồm:

Dầm trung tâm.
Khung đỡ xích.
Điểm liên kết với mâm quay.

Chức năng:

Đỡ toàn bộ phần trên của cần trục.
Truyền tải trọng xuống hệ thống bánh xích.

3. Mâm quay (Slewing Ring)

Là bộ phận liên kết giữa thân dưới và thân trên.

Bao gồm:

Vòng bi quay.
Động cơ quay.
Hộp giảm tốc.

Chức năng:

Cho phép phần trên quay 360°.

4. Thân trên (Upper Structure)

Bao gồm:

Cabin điều khiển.
Động cơ.
Hệ thống thủy lực.
Đối trọng.

Chức năng:

Điều khiển toàn bộ hoạt động nâng hạ.
Tạo mô men cân bằng khi nâng tải.

5. Cabin điều khiển

Trang bị:

Cần điều khiển.
Màn hình hiển thị tải trọng.
Hệ thống camera.
Đồng hồ và đèn cảnh báo.

Chức năng:

Điều khiển các chuyển động của cần trục.
Giám sát tình trạng thiết bị.

6. Cần chính (Main Boom)

Thông thường là cần giàn (Lattice Boom).

Bao gồm:

Đốt cần gốc.
Các đốt cần trung gian.
Đầu cần.

Chức năng:

Tạo chiều cao và bán kính làm việc.
Nâng tải trọng lớn.

7. Cần phụ (Jib)

Lắp ở đầu cần chính.

Các loại:

Fixed Jib (cần phụ cố định).
Luffing Jib (cần phụ thay đổi góc).

Chức năng:

Tăng chiều cao nâng.
Tăng tầm với của cần trục.

8. Hệ thống nâng hạ tải

Bao gồm:

Tời nâng chính.
Tời nâng phụ.
Cáp thép.
Puly.
Cụm móc cẩu.

Chức năng:

Nâng và hạ tải.

9. Hệ thống thay đổi góc cần

Bao gồm:

Tời nâng cần (Boom Hoist).
Cáp nâng cần.
Puly nâng cần.

Chức năng:

Thay đổi góc nghiêng của cần.
Điều chỉnh bán kính làm việc.

10. Đối trọng (Counterweight)

Bao gồm:

Khối đối trọng phía sau.
Đối trọng phụ (Superlift) trên các cần trục tải lớn.

Chức năng:

Cân bằng mô men tải.
Chống lật cần trục.

11. Hệ thống thủy lực

Bao gồm:

Bơm thủy lực.
Thùng dầu.
Van điều khiển.
Động cơ thủy lực.
Đường ống thủy lực.

Chức năng:

Điều khiển quay toa.
Di chuyển bánh xích.
Vận hành các cơ cấu nâng hạ.

12. Thiết bị an toàn

Bộ giới hạn tải trọng (LMI).
Thiết bị chống quá cuốn cáp (Anti Two-Block).
Thiết bị giới hạn góc cần.
Đồng hồ tải trọng.
Còi và đèn cảnh báo.
Camera giám sát.

Sơ đồ cấu tạo tổng quát

                 Cần phụ (Jib)
                        |
                 ----------------
                 |              |
                 | Cần chính    |
                 | (Boom)       |
                 ----------------
                        |
                    Móc cẩu
                        |
                ----------------
                |    Cabin     |
                | + Động cơ    |
                ----------------
                        |
                    Mâm quay
                        |
                ----------------
                |  Đối trọng   |
                ----------------
                        |
             =====================
             |    Khung thân     |
             =====================
                 |           |
              Bánh xích   Bánh xích

Đặc điểm nổi bật của cần trục bánh xích

Ưu điểm

Nâng được tải trọng rất lớn.
Làm việc trên nền đất yếu.
Có thể di chuyển khi mang tải (trong giới hạn cho phép).
Độ ổn định cao.

Nhược điểm

Tốc độ di chuyển chậm.
Khó vận chuyển giữa các công trường.
Chi phí lắp dựng và vận chuyển cao.

Các nhà sản xuất cần trục bánh xích nổi tiếng gồm Liebherr, Manitowoc, Kobelco, Sany và XCMG.

QUY TRÌNH VẬN HÀNH CẦN TRỤC BÁNH XÍCH (CRAWLER CRANE)

Quy trình vận hành cần trục bánh xích được thực hiện theo 3 giai đoạn: trước khi làm việc, trong khi làm việc và sau khi làm việc nhằm bảo đảm an toàn cho người, thiết bị và hàng hóa.

I. TRƯỚC KHI LÀM VIỆC

1. Kiểm tra hồ sơ và điều kiện làm việc

Người vận hành phải được đào tạo và có chứng chỉ phù hợp.
Kiểm tra giấy kiểm định kỹ thuật an toàn còn hiệu lực.
Nghiên cứu kế hoạch nâng hạ (Lifting Plan).
Xác định:
- Khối lượng tải.
- Bán kính nâng.
- Chiều cao nâng.
- Điều kiện nền đất.
- Hướng quay tải.

2. Kiểm tra khu vực làm việc

Khảo sát địa hình và khả năng chịu tải của nền đất.
Kiểm tra hố đào, mương, nền đất yếu.
Xác định vật cản trên cao và dưới đất.
Kiểm tra khoảng cách an toàn với đường dây điện.
Thiết lập hàng rào và biển báo khu vực làm việc.

3. Kiểm tra cần trục

Hệ thống bánh xích

Độ căng xích.
Tình trạng mắt xích.
Bánh dẫn hướng.
Con lăn đỡ xích.

Kết cấu cần

Đốt cần.
Chốt liên kết.
Thanh giằng.
Mối hàn.

Hệ thống cáp

Số lượng sợi đứt.
Biến dạng, xoắn cáp.
Đầu cáp và kẹp cáp.

Móc cẩu

Độ mở miệng móc.
Chốt khóa an toàn.
Vết nứt hoặc biến dạng.

Hệ thống thủy lực

Mức dầu thủy lực.
Rò rỉ dầu.
Tình trạng ống mềm và khớp nối.

Thiết bị an toàn

Bộ giới hạn tải trọng (LMI).
Thiết bị chống quá cuốn cáp (Anti Two-Block).
Cảnh báo âm thanh và ánh sáng.
Đồng hồ tải trọng.

4. Khởi động và kiểm tra không tải

Thực hiện lần lượt:

Nâng hạ móc.
Nâng hạ cần.
Quay toa.
Di chuyển bánh xích.

Kiểm tra:

Tiếng ồn bất thường.
Độ rung.
Hoạt động của các cơ cấu.

II. TRONG KHI LÀM VIỆC

1. Chuẩn bị nâng tải

Xác định chính xác trọng lượng tải.
Kiểm tra sơ đồ tải (Load Chart).
Lựa chọn:
- Cáp treo.
- Ma ní.
- Đòn cân tải.
- Phụ kiện nâng phù hợp.
Kiểm tra tâm tải và điểm treo tải.

2. Nâng thử tải

Nâng tải lên khoảng 20–30 cm khỏi mặt đất.
Kiểm tra:
- Độ ổn định của cần trục.
- Hoạt động của hệ thống nâng.
- Tình trạng cáp và móc cẩu.

Chỉ tiếp tục nâng khi mọi điều kiện an toàn được bảo đảm.

3. Thực hiện nâng tải

Khi nâng tải

Nâng tải từ từ.
Tránh tăng tốc hoặc dừng đột ngột.
Giữ tải cân bằng.
Theo dõi chỉ báo tải trọng liên tục.

Khi quay tải

Quay chậm và đều.
Quan sát khu vực quay.
Bảo đảm không có người trong vùng nguy hiểm.

Khi hạ tải

Hạ tải từ từ.
Đặt tải đúng vị trí quy định.
Không thả rơi tải.

4. Di chuyển cần trục khi mang tải

Chỉ được thực hiện khi:

Nhà sản xuất cho phép.
Tải trọng nằm trong giới hạn cho phép.
Đường di chuyển bằng phẳng.

Khi di chuyển:

Giữ tải ở độ cao thấp nhất an toàn.
Di chuyển chậm.
Có người hướng dẫn.

5. Theo dõi trong quá trình làm việc

Ngừng làm việc ngay khi phát hiện:

Cảnh báo quá tải.
Cáp bị hư hỏng.
Tiếng động bất thường.
Nền đất bị lún.
Gió lớn vượt giới hạn cho phép.
Thiết bị an toàn hoạt động bất thường.

III. SAU KHI LÀM VIỆC

1. Kết thúc công việc

Hạ tải xuống vị trí an toàn.
Thu hồi phụ kiện nâng.
Hạ cần về vị trí quy định.

2. Đưa thiết bị về trạng thái an toàn

Thu móc cẩu.
Khóa các cơ cấu theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Đỗ máy tại vị trí quy định.
Chèn chống nếu cần thiết.

3. Tắt máy

Đưa các cần điều khiển về vị trí trung gian.
Giảm ga về chế độ không tải.
Tắt động cơ.
Ngắt nguồn điện theo quy định.

4. Kiểm tra và bảo dưỡng sau ca

Kiểm tra cáp thép.
Kiểm tra xích di chuyển.
Kiểm tra rò rỉ dầu.
Vệ sinh thiết bị.
Bổ sung nhiên liệu nếu cần.

5. Ghi nhật ký vận hành

Ghi nhận:

Thời gian hoạt động.
Khối lượng công việc thực hiện.
Sự cố phát sinh.
Tình trạng thiết bị.
Các hạng mục cần bảo dưỡng.

Những điều cấm khi vận hành cần trục bánh xích

❌ Nâng quá tải.

❌ Kéo lê hoặc kéo xiên tải.

❌ Đứng dưới tải đang treo.

❌ Nâng tải khi chưa biết trọng lượng.

❌ Làm việc khi hệ thống an toàn bị vô hiệu hóa.

❌ Di chuyển cần trục trên nền đất yếu chưa được đánh giá.

❌ Làm việc khi gió mạnh vượt giới hạn cho phép.

❌ Rời cabin khi tải còn đang treo.

10 NGUYÊN TẮC VÀNG AN TOÀN

Kiểm tra thiết bị trước mỗi ca.
Xác định chính xác tải trọng nâng.
Tuân thủ sơ đồ tải (Load Chart).
Kiểm tra nền đất trước khi làm việc.
Không đứng dưới tải đang treo.
Luôn sử dụng người báo hiệu khi cần.
Giữ khoảng cách an toàn với đường dây điện.
Không nâng tải vượt giới hạn thiết kế.
Dừng ngay khi có dấu hiệu mất ổn định.
Tuân thủ tuyệt đối kế hoạch nâng hạ đã được phê duyệt.

Cần trục bánh xích có ưu điểm ổn định cao nhờ hệ thống bánh xích và đối trọng lớn, nhưng các rủi ro nghiêm trọng nhất vẫn là lật cần trục do quá tải hoặc nền đất yếu, đổ cần do lắp dựng sai và điện giật khi làm việc gần đường dây điện. Vì vậy việc khảo sát nền đất và kiểm soát tải trọng là yêu cầu an toàn quan trọng nhất.

BIỆN PHÁP AN TOÀN KHI VẬN HÀNH CẦN TRỤC BÁNH XÍCH

Cần trục bánh xích có khả năng nâng tải lớn và làm việc trên nhiều loại địa hình, tuy nhiên các tai nạn nghiêm trọng thường liên quan đến lật cần trục, sập cần, rơi tải, điện giật và lún nền. Vì vậy cần thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sau:

I. YÊU CẦU ĐỐI VỚI NGƯỜI VẬN HÀNH

Được đào tạo và cấp chứng chỉ vận hành thiết bị nâng.
Hiểu rõ:
- Biểu đồ tải (Load Chart).
- Kế hoạch nâng hạ (Lifting Plan).
- Tín hiệu điều khiển cẩu.
Sử dụng đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE):
- Mũ bảo hộ.
- Giày bảo hộ.
- Áo phản quang.
- Găng tay.

Không vận hành khi:

Mệt mỏi hoặc mất tập trung.
Sử dụng rượu bia, chất kích thích.
Không đủ điều kiện sức khỏe.

II. AN TOÀN TRƯỚC KHI LÀM VIỆC

1. Kiểm tra thiết bị

Kiểm tra đầy đủ:

Hệ thống bánh xích

Độ căng xích.
Mắt xích.
Con lăn.
Bánh dẫn hướng.

Kết cấu cần

Đốt cần.
Chốt liên kết.
Thanh giằng.
Mối hàn.

Hệ thống nâng

Cáp thép.
Puly.
Móc cẩu.
Tang cuốn cáp.

Hệ thống thủy lực

Mức dầu.
Đường ống.
Rò rỉ dầu.

Thiết bị an toàn

Bộ giới hạn tải trọng (LMI).
Thiết bị chống quá cuốn cáp (Anti Two-Block).
Còi báo động.
Đèn cảnh báo.

Không sử dụng thiết bị khi phát hiện hư hỏng hoặc thiết bị an toàn không hoạt động.

2. Kiểm tra nền đất

Đây là yếu tố quan trọng nhất đối với cần trục bánh xích.

Cần:

Đánh giá khả năng chịu tải của nền.
Kiểm tra hố đào, cống ngầm.
Kiểm tra nguy cơ sụt lún.
Gia cố nền nếu cần.

Không làm việc:

Trên nền đất yếu chưa được đánh giá.
Gần mép hố đào.
Trên khu vực có nguy cơ sạt lở.

III. AN TOÀN KHI LẮP DỰNG CẦN

Đối với các cần trục bánh xích có cần giàn:

Lắp dựng theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Kiểm tra đầy đủ:
- Chốt liên kết.
- Thanh giằng.
- Dây neo.
Lắp đúng đối trọng theo cấu hình làm việc.

Nghiêm cấm:

Thay đổi cấu hình cần không theo thiết kế.
Thiếu chốt liên kết.
Tự ý tháo đối trọng.

IV. AN TOÀN KHI NÂNG HẠ TẢI

Trước khi nâng

Xác định chính xác khối lượng tải.
Kiểm tra trọng tâm tải.
Chọn đúng:
- Cáp cẩu.
- Ma ní.
- Đòn cân tải.
- Tai nâng.
Nâng thử tải 20–30 cm để kiểm tra độ ổn định.

Trong khi nâng

Thực hiện

✅ Nâng tải từ từ.

✅ Theo dõi chỉ báo tải trọng liên tục.

✅ Giữ tải cân bằng.

✅ Dùng dây điều hướng tải (Tag Line) khi cần.

Không được phép

❌ Nâng quá tải.

❌ Kéo tải xiên.

❌ Kéo lê tải.

❌ Quay tải đột ngột.

❌ Nâng tải khi chưa xác định được trọng lượng.

V. AN TOÀN KHI DI CHUYỂN CÓ TẢI

Một số cần trục bánh xích được phép di chuyển khi đang mang tải.

Điều kiện:

Tải trọng trong giới hạn cho phép.
Địa hình bằng phẳng.
Tốc độ thấp.
Có người hướng dẫn.

Khi di chuyển:

Giữ tải thấp nhất có thể.
Tránh quay cần khi đang di chuyển.
Quan sát liên tục nền đường.

VI. AN TOÀN ĐỐI VỚI NGƯỜI XUNG QUANH

Thiết lập vùng nguy hiểm

Rào chắn khu vực làm việc.
Treo biển cảnh báo.
Bố trí người cảnh giới.

Cấm tuyệt đối

❌ Đứng dưới tải đang treo.

❌ Đi vào bán kính quay của đối trọng.

❌ Leo trèo lên tải.

❌ Điều chỉnh tải khi đang treo.

VII. AN TOÀN ĐIỆN

Khảo sát đường dây điện trước khi làm việc.
Duy trì khoảng cách an toàn theo quy định.
Có người giám sát riêng khi làm việc gần nguồn điện.

Nếu cần trục chạm đường dây điện:

Người vận hành ở trong cabin.
Cảnh báo mọi người tránh xa khu vực.
Chờ đơn vị điện lực cô lập nguồn điện.

VIII. AN TOÀN KHI THỜI TIẾT XẤU

Ngừng công việc khi:

Gió vượt giới hạn cho phép.
Mưa lớn làm giảm tầm nhìn.
Giông sét.
Sương mù dày đặc.

Đặc biệt đối với:

Kết cấu thép dài.
Tấm panel.
Thiết bị có diện tích cản gió lớn.

IX. AN TOÀN SAU KHI KẾT THÚC CÔNG VIỆC

Hạ tải xuống vị trí an toàn.
Thu móc cẩu.
Hạ cần theo quy định của nhà sản xuất.
Khóa các cơ cấu quay.
Kiểm tra hư hỏng phát sinh.
Ghi nhật ký vận hành.

10 QUY TẮC VÀNG AN TOÀN CẦN TRỤC BÁNH XÍCH

Chỉ người được đào tạo mới được vận hành.
Kiểm tra thiết bị trước mỗi ca.
Kiểm tra nền đất trước khi làm việc.
Tuân thủ biểu đồ tải (Load Chart).
Không nâng quá tải.
Không đứng dưới tải đang treo.
Không làm việc gần đường điện khi chưa đánh giá rủi ro.
Luôn sử dụng người báo hiệu khi cần.
Dừng ngay khi có dấu hiệu lún nền hoặc mất ổn định.
Tuân thủ tuyệt đối kế hoạch nâng hạ (Lifting Plan).

Các nguyên nhân tai nạn phổ biến nhất

Nguyên nhân

Hậu quả

Quá tải

Lật cần trục, gãy cần

Nền đất yếu

Lún, nghiêng, lật máy

Lắp dựng cần sai

Sập cần

Cáp hoặc móc hỏng

Rơi tải

Va chạm đường điện

Điện giật, cháy nổ

Gió lớn

Mất ổn định tải và cần

Lưu ý: Đối với cần trục bánh xích, yếu tố cần kiểm soát nghiêm ngặt nhất là sức chịu tải của nền đất và việc tuân thủ biểu đồ tải theo từng cấu hình cần, đối trọng và bán kính nâng. Đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các sự cố lật cẩu trong thực tế.

PreviousCần trục ô tô NextCầu trục

Last updated 1 month ago