Cần trục ô tô

Cần trục tự hành

Cấu tạo cần trục ô tô (Truck Crane)

Cần trục ô tô là loại cần trục tự hành được lắp trên khung gầm ô tô chuyên dụng hoặc ô tô tải, có khả năng vừa di chuyển trên đường bộ vừa thực hiện công việc nâng hạ hàng hóa.

1. Khung gầm ô tô (Carrier)

Là phần dưới của cần trục, bao gồm:

Động cơ.
Hộp số.
Hệ thống truyền động.
Hệ thống lái.
Hệ thống phanh.
Trục bánh xe.
Cabin lái xe.

Chức năng: Di chuyển cần trục đến nơi làm việc.

2. Mâm quay (Slewing Ring)

Là bộ phận liên kết giữa phần xe và phần cần trục.

Bao gồm:

Vòng bi quay.
Động cơ quay.
Hộp giảm tốc.

Chức năng: Cho phép phần trên quay 360°.

3. Cabin điều khiển cần trục

Nơi người vận hành thực hiện các thao tác nâng hạ.

Trang bị:

Cần điều khiển.
Đồng hồ hiển thị.
Màn hình giám sát.
Thiết bị cảnh báo an toàn.

Chức năng: Điều khiển toàn bộ hoạt động nâng hạ của cần trục.

4. Cần trục (Boom)

Cần chính

Thường là cần ống lồng thủy lực gồm nhiều đoạn lồng vào nhau.

Các bộ phận:

Đốt cần gốc.
Đốt cần trung gian.
Đốt cần đầu.

Chức năng: Thay đổi chiều cao và tầm với.

Cần phụ (Jib)

Lắp ở đầu cần chính để:

Tăng chiều cao nâng.
Tăng bán kính làm việc.

5. Hệ thống nâng hạ tải

Bao gồm:

Tời nâng.
Tang cuốn cáp.
Cáp thép.
Puly đầu cần.
Cụm móc cẩu.

Chức năng: Nâng và hạ tải trọng.

6. Hệ thống thay đổi tầm với cần

Bao gồm:

Xi lanh nâng cần.
Xi lanh thu duỗi cần.
Hệ thống van thủy lực.

Chức năng:

Nâng hoặc hạ góc cần.
Thu vào hoặc kéo dài cần.

7. Hệ thống chân chống (Outriggers)

Bao gồm:

Dầm chân chống.
Xi lanh thủy lực.
Đế chân chống.

Chức năng:

Tăng độ ổn định.
Chống lật khi nâng tải.
Truyền tải trọng xuống nền.

8. Hệ thống thủy lực

Các thành phần chính:

Bơm thủy lực.
Thùng dầu thủy lực.
Van điều khiển.
Đường ống dẫn dầu.
Xi lanh thủy lực.
Động cơ thủy lực.

Chức năng: Cung cấp năng lượng cho các cơ cấu nâng hạ, quay, thu duỗi cần và chân chống.

9. Hệ thống điện và điều khiển

Bao gồm:

Ắc quy.
Cảm biến tải trọng.
Bộ điều khiển điện tử.
Công tắc hành trình.
Hệ thống đèn và còi cảnh báo.

Chức năng: Giám sát và bảo vệ hoạt động của cần trục.

10. Thiết bị an toàn

Bộ giới hạn tải trọng (LMI).
Thiết bị chống quá cuốn cáp (Anti Two-Block).
Bộ giới hạn chiều cao nâng.
Thiết bị cảnh báo quá tải.
Thiết bị giới hạn góc cần.
Đồng hồ đo tải trọng.
Còi và đèn cảnh báo.

Sơ đồ cấu tạo đơn giản

          Cần phụ (Jib)
                |
      ----------------------
      |     Cần chính      |
      ----------------------
                |
           Puly đầu cần
                |
             Cáp thép
                |
            Móc cẩu
                |
     ----------------------
     | Cabin điều khiển   |
     ----------------------
                |
            Mâm quay
                |
     ======================
     | Khung gầm ô tô     |
     ======================
      |                |
   Chân chống      Chân chống

Nguyên lý hoạt động

Đưa xe đến vị trí làm việc.
Triển khai chân chống và cân bằng xe.
Nâng cần đến góc làm việc phù hợp.
Thu hoặc duỗi cần để đạt bán kính nâng mong muốn.
Tời nâng cuốn hoặc nhả cáp để nâng hạ tải.
Mâm quay xoay tải đến vị trí cần đặt.
Hạ tải xuống và thu gọn thiết bị sau khi hoàn thành công việc.

Các hãng cần trục ô tô phổ biến gồm Liebherr, Tadano, Kato, XCMG và Zoomlion.

QUY TRÌNH VẬN HÀNH CẦN TRỤC Ô TÔ

Quy trình vận hành cần trục ô tô thường được chia thành 3 giai đoạn: trước khi làm việc, trong khi làm việc và sau khi làm việc.

I. TRƯỚC KHI LÀM VIỆC

1. Kiểm tra hồ sơ và nhân sự

Người vận hành phải được đào tạo và có chứng chỉ phù hợp.
Kiểm tra giấy kiểm định kỹ thuật an toàn còn hiệu lực.
Nắm rõ kế hoạch nâng hạ, tải trọng, bán kính nâng và vị trí đặt tải.
Tổ chức họp an toàn (Toolbox Meeting) nếu công việc có rủi ro cao.

2. Kiểm tra khu vực làm việc

Kiểm tra độ bằng phẳng và khả năng chịu tải của nền đất.
Xác định các hố đào, cống ngầm, nền yếu.
Kiểm tra khoảng cách an toàn với đường điện.
Thiết lập rào chắn và biển cảnh báo khu vực nâng hạ.
Đảm bảo không có người không phận sự trong vùng nguy hiểm.

3. Kiểm tra tình trạng cần trục

Khung gầm và hệ thống di chuyển

Lốp xe, áp suất lốp.
Hệ thống lái.
Hệ thống phanh.
Đèn, còi và tín hiệu cảnh báo.

Hệ thống thủy lực

Mức dầu thủy lực.
Đường ống, khớp nối.
Rò rỉ dầu.

Cần và cơ cấu nâng

Tình trạng cần chính, cần phụ.
Cáp thép không đứt gãy, xoắn hoặc biến dạng.
Puly và tang cuốn cáp hoạt động bình thường.
Móc cẩu không nứt, cong hoặc mở rộng miệng móc.

Thiết bị an toàn

Bộ giới hạn tải trọng (LMI).
Thiết bị chống quá cuốn cáp (Anti Two-Block).
Đồng hồ tải trọng.
Công tắc giới hạn hành trình.

4. Định vị và triển khai chân chống

Đỗ xe tại vị trí đã khảo sát.
Kéo phanh đỗ.
Chèn bánh xe.
Triển khai toàn bộ chân chống theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Sử dụng tấm kê chân chống phù hợp.
Kiểm tra xe đã cân bằng trước khi nâng tải.

II. TRONG KHI LÀM VIỆC

1. Khởi động và kiểm tra không tải

Khởi động động cơ.
Kiểm tra các đồng hồ áp suất và cảnh báo.
Thử các chuyển động:
- Nâng/hạ cần.
- Thu/duỗi cần.
- Quay cần.
- Nâng/hạ móc.

2. Thực hiện nâng tải

Trước khi nâng

Xác định chính xác khối lượng tải.
Kiểm tra sơ đồ tải (Load Chart).
Chọn cáp treo, ma ní, đòn cân tải phù hợp.
Kiểm tra tải được móc đúng kỹ thuật.

Trong khi nâng

Nâng thử tải cách mặt đất khoảng 20–30 cm.
Kiểm tra độ ổn định của cần trục.
Nâng tải từ từ, tránh giật tải.
Giữ tải ở vị trí thấp nhất có thể khi di chuyển.
Tuân thủ tín hiệu của người báo hiệu (Signalman).

Không được phép

Nâng tải vượt tải trọng cho phép.
Kéo lê hoặc kéo xiên tải.
Nâng tải khi chưa triển khai đầy đủ chân chống theo yêu cầu.
Để người đứng dưới tải đang treo.
Nâng người bằng móc cẩu khi không có thiết bị chuyên dụng.
Rời cabin khi tải đang treo.

3. Giám sát trong quá trình làm việc

Theo dõi tải trọng hiển thị.
Theo dõi tốc độ gió.
Quan sát độ lún của chân chống.
Dừng làm việc khi phát hiện bất thường:
- Rò rỉ dầu.
- Tiếng động bất thường.
- Báo quá tải.
- Nền đất sụt lún.

III. SAU KHI LÀM VIỆC

1. Kết thúc công việc

Hạ tải xuống vị trí an toàn.
Thu hồi toàn bộ thiết bị nâng.
Hạ cần về vị trí vận chuyển.

2. Thu gọn thiết bị

Thu cần phụ (nếu có).
Thu hết cáp nâng theo quy định.
Thu chân chống.
Tháo tấm kê chân chống.

3. Tắt máy và kiểm tra

Đỗ xe tại nơi quy định.
Kéo phanh đỗ.
Tắt động cơ.
Kiểm tra rò rỉ dầu, nhiên liệu.
Vệ sinh cabin và thiết bị.

4. Ghi chép nhật ký vận hành

Thời gian hoạt động.
Công việc đã thực hiện.
Các bất thường phát sinh.
Tình trạng thiết bị sau ca làm việc.

Các nguyên tắc an toàn quan trọng

✅ Kiểm tra sơ đồ tải trước mỗi lần nâng.

✅ Triển khai chân chống đầy đủ và kê đệm chân chống.

✅ Luôn sử dụng người báo hiệu khi tầm nhìn bị hạn chế.

✅ Duy trì khoảng cách an toàn với đường dây điện.

✅ Không nâng quá tải hoặc nâng tải không xác định trọng lượng.

✅ Dừng công việc ngay khi có cảnh báo quá tải hoặc điều kiện thời tiết bất lợi.

✅ Không cho người đứng hoặc đi lại dưới tải đang treo.

Đối với các công việc nâng hạ có rủi ro cao, cần lập Kế hoạch nâng hạ (Lifting Plan) và thực hiện theo các tiêu chuẩn như Occupational Safety and Health Administration hoặc International Organization for Standardization và quy định hiện hành của Việt Nam về an toàn thiết bị nâng.

BIỆN PHÁP AN TOÀN KHI VẬN HÀNH CẦN TRỤC Ô TÔ

Mục tiêu của các biện pháp an toàn là ngăn ngừa tai nạn lật cần trục, rơi tải, va chạm, điện giật và hư hỏng thiết bị trong quá trình nâng hạ.

I. YÊU CẦU ĐỐI VỚI NGƯỜI VẬN HÀNH

Được đào tạo và có chứng chỉ vận hành thiết bị nâng theo quy định.
Đủ sức khỏe làm việc.
Hiểu rõ sơ đồ tải (Load Chart) của cần trục.
Nắm vững tín hiệu nâng hạ và quy trình liên lạc với người báo hiệu.
Không vận hành khi:
- Mệt mỏi.
- Sử dụng rượu bia, chất kích thích.
- Đang dùng thuốc ảnh hưởng đến khả năng tập trung.

II. AN TOÀN TRƯỚC KHI NÂNG TẢI

1. Kiểm tra thiết bị

Kiểm tra:

Cáp thép.
Móc cẩu.
Puly.
Tời nâng.
Hệ thống thủy lực.
Hệ thống phanh.
Chân chống.
Thiết bị cảnh báo.
Bộ giới hạn tải trọng (LMI).

Không vận hành khi phát hiện:

Cáp đứt sợi quá giới hạn.
Móc cẩu nứt hoặc biến dạng.
Rò rỉ dầu thủy lực.
Thiết bị an toàn bị vô hiệu hóa.

2. Kiểm tra khu vực làm việc

Đảm bảo nền đất đủ khả năng chịu tải.
Không đặt chân chống gần:
- Hố đào.
- Mương thoát nước.
- Nền đất yếu.
Bố trí rào chắn khu vực nâng hạ.
Loại bỏ vật cản trên đường di chuyển tải.

3. Kiểm tra tải trọng

Xác định chính xác trọng lượng tải.
Kiểm tra tâm tải.
Đối chiếu với biểu đồ tải của cần trục.
Tính đến trọng lượng:
- Móc cẩu.
- Cáp cẩu.
- Đòn cân tải.
- Phụ kiện nâng.

Không được nâng tải khi không xác định được trọng lượng.

III. AN TOÀN KHI TRIỂN KHAI CHÂN CHỐNG

Triển khai chân chống theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Sử dụng tấm kê chân chống đủ kích thước.
Đảm bảo xe được cân bằng.
Kiểm tra độ lún của nền trong suốt quá trình làm việc.

Nhiều vụ lật cần trục xảy ra do nền đất yếu hoặc chân chống bị lún.

IV. AN TOÀN KHI NÂNG HẠ TẢI

Thực hiện đúng quy trình

Trước khi nâng

Móc tải đúng kỹ thuật.
Kiểm tra khóa an toàn của móc cẩu.
Nâng thử tải cách mặt đất 20–30 cm.

Trong khi nâng

Nâng tải từ từ.
Tránh giật tải.
Không nâng tải vượt tải trọng cho phép.
Không kéo tải theo phương ngang.
Không kéo tải xiên.

Khi quay tải

Quay chậm, đều.
Tránh dừng hoặc tăng tốc đột ngột.

V. AN TOÀN ĐỐI VỚI NGƯỜI XUNG QUANH

Cấm tuyệt đối

❌ Đứng dưới tải đang treo.

❌ Đi qua khu vực tải đang di chuyển.

❌ Leo trèo lên tải.

❌ Điều chỉnh cáp khi tải đang treo.

Thực hiện

✅ Thiết lập vùng cấm.

✅ Có người cảnh giới.

✅ Sử dụng dây điều hướng tải (Tag Line) khi cần.

VI. AN TOÀN ĐIỆN

Khảo sát đường dây điện trước khi làm việc.
Duy trì khoảng cách an toàn theo quy định.
Có người giám sát khi làm việc gần nguồn điện.

Nếu cần trục chạm đường dây điện

Người vận hành ở nguyên trong cabin nếu an toàn.
Không chạm đồng thời vào thiết bị và mặt đất.
Cảnh báo mọi người tránh xa khu vực.
Liên hệ đơn vị quản lý điện để cắt điện.

VII. AN TOÀN KHI THỜI TIẾT XẤU

Ngừng nâng hạ khi:

Gió mạnh vượt giới hạn cho phép của nhà sản xuất.
Mưa lớn làm giảm tầm nhìn.
Giông sét.
Sương mù dày đặc.

Tải có diện tích bề mặt lớn (tôn, vách, kết cấu thép) đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi gió.

VIII. AN TOÀN KHI DI CHUYỂN CẦN TRỤC

Thu gọn cần đúng vị trí vận chuyển.
Khóa mâm quay.
Thu hết chân chống.
Kiểm tra chiều cao thông thủy trên tuyến đường.
Tuân thủ tải trọng cầu đường và quy định giao thông.

IX. QUY TẮC "KHÔNG ĐƯỢC PHÉP"

❌ Không nâng quá tải.

❌ Không kéo tải xiên.

❌ Không đứng dưới tải.

❌ Không vận hành khi thiết bị an toàn hỏng.

❌ Không nâng người bằng móc cẩu thông thường.

❌ Không làm việc khi chân chống chưa triển khai đúng quy định.

❌ Không rời cabin khi tải còn treo.

❌ Không làm việc gần đường điện khi chưa đánh giá rủi ro.

10 NGUYÊN TẮC VÀNG AN TOÀN CẦN TRỤC Ô TÔ

Chỉ người được đào tạo mới được vận hành.
Kiểm tra thiết bị trước mỗi ca.
Xác định chính xác tải trọng nâng.
Luôn sử dụng sơ đồ tải (Load Chart).
Triển khai và kê chân chống đúng cách.
Không đứng dưới tải đang treo.
Giữ khoảng cách an toàn với đường điện.
Tuân thủ tín hiệu của người báo hiệu.
Dừng ngay khi có dấu hiệu mất ổn định hoặc quá tải.
Ngừng làm việc khi thời tiết không bảo đảm an toàn.

Những nguyên nhân gây tai nạn nghiêm trọng với cần trục ô tô thường là quá tải, nền đất yếu làm lún chân chống, va chạm đường dây điện và móc cẩu không đúng kỹ thuật. Vì vậy, việc kiểm soát các yếu tố này phải được ưu tiên trong mọi kế hoạch nâng hạ (Lifting Plan).

PreviousCần trục NextCần trục bánh xích

Last updated 1 month ago