Ctrlk
AcademyYoutubeVOSHA
For the complete documentation index, see llms.txt. This page is also available as Markdown.

Nồi hơi

Cấu tạo nồi hơi (Boiler)

Nồi hơi (Boiler) là thiết bị sử dụng nhiệt từ nhiên liệu hoặc điện để đun nước tạo thành hơi nước có áp suất và nhiệt độ cao phục vụ sản xuất công nghiệp, phát điện, sấy, gia nhiệt và nhiều mục đích khác.

Image
Image
Image
Image
Image
Image

1. Thân nồi hơi (Boiler Shell)

  • Là bộ phận chịu áp lực chính của nồi hơi.

  • Chứa nước và hơi nước.

  • Được chế tạo từ thép chịu áp lực cao.

  • Có lớp cách nhiệt bên ngoài để giảm thất thoát nhiệt.

2. Buồng đốt (Furnace/Combustion Chamber)

  • Nơi diễn ra quá trình cháy của nhiên liệu.

  • Có thể sử dụng:

    • Than.

    • Dầu FO/DO.

    • Khí gas (LPG, LNG, CNG).

    • Biomass (trấu, mùn cưa, viên nén gỗ).

Chức năng

  • Tạo nhiệt lượng để đun nóng nước.

3. Hệ thống sinh hơi

Đối với nồi hơi ống lửa (Fire Tube Boiler)

  • Khói nóng đi trong các ống lửa.

  • Nước bao quanh các ống.

Đối với nồi hơi ống nước (Water Tube Boiler)

  • Nước đi trong các ống nước.

  • Khí nóng bao quanh các ống.

Chức năng

  • Trao đổi nhiệt giữa khí nóng và nước.

  • Sinh hơi nước.

4. Bao hơi (Steam Drum)

  • Thường có ở nồi hơi ống nước.

  • Là nơi tách hơi và nước.

  • Chứa lượng hơi dự trữ trước khi cấp ra hệ thống.

5. Bộ quá nhiệt (Superheater)

  • Gia nhiệt hơi bão hòa thành hơi quá nhiệt.

  • Tăng nhiệt độ hơi mà không làm tăng áp suất đáng kể.

Lợi ích

  • Tăng hiệu suất sử dụng năng lượng.

  • Giảm ngưng tụ trong đường ống.

6. Bộ hâm nước cấp (Economizer)

  • Tận dụng nhiệt của khí thải để gia nhiệt nước cấp.

Chức năng

  • Giảm tiêu hao nhiên liệu.

  • Tăng hiệu suất nồi hơi.

7. Bộ sấy không khí (Air Preheater)

  • Gia nhiệt không khí trước khi đưa vào buồng đốt.

Chức năng

  • Tăng hiệu quả cháy.

  • Giảm tiêu hao nhiên liệu.

8. Hệ thống cấp nước

Bao gồm

  • Bơm cấp nước.

  • Đường ống cấp nước.

  • Van cấp nước.

  • Bình khử khí (Deaerator).

Chức năng

  • Bổ sung nước liên tục cho nồi hơi.

9. Hệ thống nhiên liệu

Tùy loại nhiên liệu sử dụng:

Nồi hơi dầu/gas

  • Bồn chứa nhiên liệu.

  • Bơm nhiên liệu.

  • Đầu đốt (Burner).

Nồi hơi sinh khối

  • Phễu chứa nhiên liệu.

  • Băng tải hoặc vít tải cấp liệu.

10. Hệ thống khói thải

Bao gồm

  • Đường khói.

  • Quạt hút (ID Fan).

  • Quạt cấp gió (FD Fan).

  • Ống khói.

Chức năng

  • Đưa khí cháy ra môi trường.

  • Duy trì quá trình cháy ổn định.

11. Thiết bị đo lường và điều khiển

  • Đồng hồ áp suất.

  • Đồng hồ nhiệt độ.

  • Kính thủy báo mức nước.

  • Công tắc mức nước.

  • Bộ điều khiển tự động.

12. Thiết bị an toàn

Đây là các bộ phận quan trọng nhất của nồi hơi.

Van an toàn (Safety Valve)

  • Tự động xả hơi khi áp suất vượt giới hạn cho phép.

Kính thủy

  • Hiển thị mức nước trong nồi.

Đồng hồ áp suất

  • Hiển thị áp suất làm việc.

Báo mức nước thấp

  • Cảnh báo hoặc ngừng đốt khi thiếu nước.

Van xả đáy

  • Loại bỏ cặn bẩn trong nồi hơi.

Công tắc áp suất

  • Bảo vệ quá áp.

Sơ đồ cấu tạo đơn giản

Phân loại nồi hơi phổ biến

Nồi hơi ống lửa

  • Kết cấu đơn giản.

  • Công suất nhỏ và trung bình.

  • Dễ vận hành.

Nồi hơi ống nước

  • Công suất lớn.

  • Áp suất cao.

  • Hiệu suất cao.

Nồi hơi tầng sôi

  • Đốt nhiên liệu sinh khối hiệu quả.

  • Giảm phát thải.

Nồi hơi điện

  • Không phát thải tại chỗ.

  • Thường dùng cho công suất nhỏ.

Các bộ phận cần kiểm tra hằng ngày

  1. Mức nước nồi hơi.

  2. Kính thủy.

  3. Đồng hồ áp suất.

  4. Van an toàn.

  5. Bơm cấp nước.

  6. Đầu đốt.

  7. Quạt gió và quạt hút.

  8. Đường ống hơi.

  9. Van xả đáy.

  10. Hệ thống điều khiển.

Ghi nhớ

Các nguyên nhân sự cố nghiêm trọng nhất của nồi hơi thường liên quan đến:

  • Thiếu nước trong nồi hơi.

  • Quá áp suất.

  • Hỏng van an toàn.

  • Chất lượng nước cấp không đạt yêu cầu.

  • Rò rỉ nhiên liệu hoặc cháy nổ buồng đốt.

Vì vậy, người vận hành phải đặc biệt theo dõi mức nước, áp suất và tình trạng van an toàn trong suốt quá trình vận hành.

QUY TRÌNH VẬN HÀNH NỒI HƠI (BOILER)

Quy trình vận hành nồi hơi được chia thành 03 giai đoạn: Trước khi khởi động – Trong khi vận hành – Sau khi dừng nồi hơi nhằm đảm bảo an toàn cho người vận hành, thiết bị và hệ thống sử dụng hơi.

I. TRƯỚC KHI KHỞI ĐỘNG NỒI HƠI

1. Kiểm tra người vận hành

  • Được đào tạo và có chứng chỉ vận hành nồi hơi theo quy định.

  • Hiểu rõ quy trình vận hành và xử lý sự cố.

  • Được trang bị đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE).

PPE cần thiết

  • Mũ bảo hộ.

  • Kính bảo hộ.

  • Găng tay chịu nhiệt.

  • Giày bảo hộ.

  • Quần áo bảo hộ lao động.

2. Kiểm tra hệ thống nồi hơi

Kiểm tra mức nước

  • Mức nước phải nằm trong giới hạn quy định trên kính thủy.

  • Kiểm tra hoạt động của bơm cấp nước.

Kiểm tra van và đường ống

  • Van hơi chính.

  • Van cấp nước.

  • Van xả đáy.

  • Van xả khí.

Đảm bảo:

  • Không rò rỉ.

  • Hoạt động linh hoạt.

Kiểm tra thiết bị đo lường

  • Đồng hồ áp suất.

  • Đồng hồ nhiệt độ.

  • Kính thủy.

  • Công tắc áp suất.

Kiểm tra thiết bị an toàn

  • Van an toàn.

  • Báo mức nước thấp.

  • Hệ thống dừng khẩn cấp.

3. Kiểm tra nhiên liệu và hệ thống đốt

Đối với nồi hơi dầu/gas

  • Mức nhiên liệu.

  • Bơm nhiên liệu.

  • Đầu đốt.

  • Hệ thống đánh lửa.

Đối với nồi hơi sinh khối

  • Hệ thống cấp liệu.

  • Băng tải hoặc vít tải.

  • Tình trạng nhiên liệu.

4. Khởi động nồi hơi

Bước 1: Khởi động hệ thống phụ trợ

  • Khởi động bơm cấp nước.

  • Khởi động quạt cấp gió.

  • Khởi động quạt hút khói (nếu có).

Bước 2: Thông gió buồng đốt

  • Thực hiện thổi sạch buồng đốt theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

  • Loại bỏ khí cháy còn tồn đọng.

Bước 3: Khởi động đầu đốt

  • Mồi lửa theo trình tự quy định.

  • Theo dõi quá trình cháy.

Bước 4: Tăng áp suất từ từ

  • Không tăng áp quá nhanh.

  • Theo dõi:

    • Mức nước.

    • Áp suất.

    • Nhiệt độ.

II. TRONG KHI VẬN HÀNH

1. Theo dõi mức nước

Mức nước phải luôn nằm trong vùng an toàn.

Không được

❌ Để mất nước trong nồi hơi.

❌ Để mức nước quá cao kéo theo nước vào đường hơi.

Kiểm tra định kỳ

  • Kính thủy.

  • Hệ thống báo mức nước.

  • Bơm cấp nước.

2. Theo dõi áp suất

  • Duy trì trong giới hạn thiết kế.

  • Kiểm tra đồng hồ áp suất thường xuyên.

Không được

❌ Vận hành vượt áp suất cho phép.

3. Theo dõi quá trình cháy

Kiểm tra

  • Màu sắc ngọn lửa.

  • Áp suất nhiên liệu.

  • Lượng gió cấp.

Dấu hiệu bất thường

  • Khói đen nhiều.

  • Cháy không ổn định.

  • Tiếng nổ bất thường.

4. Kiểm tra thiết bị an toàn

Thường xuyên kiểm tra

  • Van an toàn.

  • Báo mức nước thấp.

  • Công tắc áp suất.

  • Hệ thống cảnh báo.

5. Xả đáy định kỳ

Mục đích

  • Loại bỏ cặn bẩn.

  • Duy trì chất lượng nước.

Thực hiện

  • Theo quy trình của nhà sản xuất.

  • Xả ngắn, tránh thất thoát nhiệt quá mức.

6. Theo dõi hệ thống phụ trợ

  • Bơm cấp nước.

  • Quạt cấp gió.

  • Quạt hút khói.

  • Hệ thống xử lý nước.

III. DỪNG NỒI HƠI

1. Dừng cấp nhiên liệu

  • Tắt đầu đốt hoặc hệ thống cấp nhiên liệu.

  • Theo dõi quá trình giảm áp.

2. Giảm tải từ từ

  • Không dừng đột ngột đối với nồi hơi công suất lớn.

  • Giảm áp suất theo quy trình vận hành.

3. Dừng các thiết bị phụ trợ

Sau khi ngừng đốt:

  • Dừng quạt cấp gió.

  • Dừng quạt hút.

  • Dừng bơm theo quy trình.

4. Kiểm tra sau khi dừng

Kiểm tra

  • Rò rỉ hơi.

  • Rò rỉ nhiên liệu.

  • Mức nước.

  • Tình trạng van và đường ống.

5. Ghi nhật ký vận hành

Ghi nhận:

  • Thời gian vận hành.

  • Áp suất làm việc.

  • Mức tiêu thụ nhiên liệu.

  • Các bất thường phát hiện.

  • Công việc bảo trì cần thực hiện.

XỬ LÝ CÁC TÌNH HUỐNG KHẨN CẤP

1. Mất nước nghiêm trọng

Dấu hiệu

  • Kính thủy không thấy nước.

  • Báo mức nước thấp hoạt động.

Thực hiện

✔ Dừng đốt ngay lập tức.

✔ Không cấp nước đột ngột vào nồi hơi đang quá nhiệt.

✔ Báo cáo người phụ trách.

2. Quá áp suất

Thực hiện

✔ Giảm tải.

✔ Kiểm tra van an toàn.

✔ Ngừng cấp nhiên liệu nếu cần.

3. Rò rỉ nhiên liệu

✔ Ngừng cấp nhiên liệu.

✔ Cô lập khu vực.

✔ Loại bỏ nguồn phát lửa.

✔ Báo cho bộ phận kỹ thuật.

10 QUY TẮC AN TOÀN VÀNG KHI VẬN HÀNH NỒI HƠI

  1. Chỉ người được đào tạo mới được vận hành.

  2. Kiểm tra mức nước trước khi khởi động.

  3. Không vận hành vượt áp suất thiết kế.

  4. Theo dõi kính thủy thường xuyên.

  5. Kiểm tra van an toàn định kỳ.

  6. Không bỏ vị trí khi nồi hơi đang hoạt động.

  7. Xả đáy theo quy định.

  8. Dừng đốt ngay khi mất nước nghiêm trọng.

  9. Không tự ý vô hiệu hóa thiết bị an toàn.

  10. Ghi chép đầy đủ nhật ký vận hành.

Nguyên tắc an toàn cốt lõi

"Ba mối nguy lớn nhất của nồi hơi là: Thiếu nước – Quá áp suất – Cháy nổ nhiên liệu."

Mọi hoạt động vận hành nồi hơi phải tập trung kiểm soát chặt chẽ mức nước, áp suất và hệ thống đốt, vì đây là những yếu tố quyết định đến an toàn của thiết bị và người lao động.

BIỆN PHÁP AN TOÀN KHI VẬN HÀNH NỒI HƠI (BOILER)

Nồi hơi là thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, làm việc ở nhiệt độ và áp suất cao. Các tai nạn thường gặp gồm nổ nồi hơi, cháy nổ nhiên liệu, bỏng hơi nóng, bỏng nước nóng và điện giật. Vì vậy cần áp dụng các biện pháp an toàn sau:

1. An toàn đối với người vận hành

Yêu cầu đối với người vận hành

  • Được đào tạo chuyên môn về vận hành nồi hơi.

  • Có chứng nhận vận hành theo quy định.

  • Hiểu rõ quy trình vận hành và xử lý sự cố.

  • Nắm vững các thông số kỹ thuật của nồi hơi.

Không được vận hành khi

❌ Mệt mỏi, buồn ngủ.

❌ Sử dụng rượu bia hoặc chất kích thích.

❌ Không được giao nhiệm vụ.

Trang bị bảo hộ cá nhân (PPE)

  • Mũ bảo hộ.

  • Kính bảo hộ.

  • Găng tay chịu nhiệt.

  • Giày bảo hộ.

  • Quần áo bảo hộ dài tay.

  • Bịt tai (nếu khu vực có tiếng ồn cao).

2. An toàn trước khi khởi động

Kiểm tra mức nước

  • Mức nước phải nằm trong giới hạn cho phép trên kính thủy.

  • Kiểm tra hoạt động của hệ thống cấp nước.

Không được khởi động khi

❌ Không nhìn thấy mức nước.

❌ Kính thủy bị hỏng.

❌ Hệ thống cấp nước không hoạt động.

Kiểm tra thiết bị an toàn

Bắt buộc kiểm tra

  • Van an toàn.

  • Đồng hồ áp suất.

  • Kính thủy.

  • Báo mức nước thấp.

  • Công tắc áp suất.

  • Hệ thống dừng khẩn cấp.

Kiểm tra hệ thống nhiên liệu

Đối với nồi hơi dầu/gas

  • Không rò rỉ nhiên liệu.

  • Đầu đốt hoạt động bình thường.

  • Hệ thống đánh lửa hoạt động tốt.

Đối với nồi hơi sinh khối

  • Hệ thống cấp liệu hoạt động ổn định.

  • Không tắc nghẽn nhiên liệu.

3. An toàn trong quá trình vận hành

Theo dõi mức nước liên tục

Mất nước là nguyên nhân hàng đầu gây nổ nồi hơi.

Phải

✔ Kiểm tra kính thủy thường xuyên.

✔ Theo dõi báo mức nước.

✔ Kiểm tra hoạt động của bơm cấp nước.

Không được

❌ Để nồi hơi cạn nước.

❌ Bỏ vị trí vận hành khi nồi hơi đang hoạt động.

Kiểm soát áp suất

  • Duy trì áp suất trong giới hạn thiết kế.

  • Theo dõi đồng hồ áp suất liên tục.

Không được

❌ Vận hành vượt áp suất cho phép.

❌ Tự ý khóa hoặc vô hiệu hóa van an toàn.

Kiểm soát quá trình cháy

Theo dõi

  • Màu sắc ngọn lửa.

  • Áp suất nhiên liệu.

  • Lượng gió cấp.

Dấu hiệu bất thường

  • Khói đen.

  • Cháy không ổn định.

  • Tiếng nổ trong buồng đốt.

Khi phát hiện bất thường phải dừng kiểm tra ngay.

4. An toàn đối với hệ thống áp lực

Kiểm tra định kỳ

  • Thân nồi hơi.

  • Đường ống hơi.

  • Mặt bích.

  • Van hơi.

  • Các mối hàn chịu áp lực.

Không được

❌ Vận hành khi phát hiện rò rỉ nghiêm trọng.

❌ Hàn sửa khi nồi hơi còn áp suất.

5. An toàn cháy nổ

Các nguồn nguy hiểm

  • Dầu DO, FO.

  • LPG, LNG.

  • Bụi nhiên liệu sinh khối.

  • Tia lửa điện.

Biện pháp phòng ngừa

  • Không hút thuốc trong khu vực nồi hơi.

  • Kiểm soát nguồn lửa.

  • Vệ sinh khu vực thường xuyên.

  • Trang bị bình chữa cháy phù hợp.

6. An toàn điện

Kiểm tra

  • Tủ điện điều khiển.

  • Dây dẫn điện.

  • Hệ thống tiếp địa.

Thực hiện

✔ Ngắt nguồn điện trước khi sửa chữa.

✔ Áp dụng quy trình Lockout/Tagout (LOTO).

Không được

❌ Sửa chữa khi chưa cô lập nguồn điện.

7. An toàn khi xả đáy

Xả đáy giúp loại bỏ cặn bẩn nhưng có nguy cơ bỏng hơi và nước nóng.

Thực hiện

  • Mang đầy đủ PPE.

  • Đứng lệch hướng xả.

  • Mở van từ từ.

  • Tuân thủ đúng quy trình.

Không được

❌ Đứng trực diện cửa xả.

❌ Mở van đột ngột.

8. An toàn khi bảo trì, sửa chữa

Trước khi bảo trì:

Thực hiện đầy đủ LOTO

  1. Tắt hệ thống đốt.

  2. Ngắt điện.

  3. Khóa nguồn năng lượng.

  4. Treo thẻ cảnh báo.

  5. Xả áp suất về 0.

  6. Chờ nhiệt độ giảm xuống mức an toàn.

9. Kiểm định và bảo dưỡng định kỳ

Nồi hơi là thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.

Phải thực hiện

  • Kiểm định kỹ thuật an toàn theo quy định.

  • Hiệu chuẩn đồng hồ áp suất.

  • Kiểm tra van an toàn.

  • Kiểm tra chiều dày thân nồi.

  • Kiểm tra hệ thống điều khiển.

10. Xử lý tình huống khẩn cấp

Khi mất nước nghiêm trọng

✔ Dừng đốt ngay.

✔ Không cấp nước đột ngột vào nồi hơi.

✔ Báo cho bộ phận kỹ thuật.

Khi quá áp suất

✔ Giảm tải.

✔ Kiểm tra van an toàn.

✔ Dừng cấp nhiên liệu nếu cần.

Khi rò rỉ nhiên liệu

✔ Ngừng cấp nhiên liệu.

✔ Cô lập khu vực.

✔ Loại bỏ nguồn gây cháy.

✔ Thông báo khẩn cấp.

10 QUY TẮC AN TOÀN VÀNG KHI SỬ DỤNG NỒI HƠI

  1. Chỉ người được đào tạo mới được vận hành.

  2. Kiểm tra mức nước trước khi khởi động.

  3. Không vận hành vượt áp suất thiết kế.

  4. Theo dõi kính thủy liên tục.

  5. Kiểm tra van an toàn định kỳ.

  6. Không vô hiệu hóa thiết bị bảo vệ.

  7. Xả đáy đúng quy trình.

  8. Thực hiện LOTO khi bảo trì.

  9. Dừng đốt ngay khi mất nước hoặc quá áp.

  10. Ghi chép đầy đủ nhật ký vận hành.

Các mối nguy chính của nồi hơi

Mối nguy
Hậu quả

Thiếu nước

Nổ nồi hơi

Quá áp suất

Vỡ thiết bị áp lực

Rò rỉ nhiên liệu

Cháy nổ

Hơi nóng áp suất cao

Bỏng nặng

Điện

Điện giật

Cặn bám trong nồi

Giảm hiệu suất, quá nhiệt

Nguyên tắc an toàn cốt lõi

"Ba thông số phải được kiểm soát liên tục là: Mức nước – Áp suất – Nhiệt độ."

Việc duy trì ba thông số này trong giới hạn cho phép là yếu tố quan trọng nhất để phòng ngừa sự cố và đảm bảo vận hành nồi hơi an toàn, ổn định.

PreviousMáy hàn JasicNextMáy nén khí và bình chịu áp lực

Last updated